TU – TỀ – TRỊ – BÌNH (Tu thân – Tề gia – Trị quốc – Bình thiên hạ)

Biết Trung có chút kiến thức về Hán học, nên hôm trước có người nhờ giải thích nghĩa của câu “Tề gia trị quốc bình thiên hạ”. Trung đã giải thích đại khái, nôm na cho họ hiểu là “trong nhà yên ấm thì mới làm tốt việc quan được”. Nhưng bản thân cảm thấy mình cần phải tìm hiểu và phân tích kĩ hơn để mọi người có thêm tư liệu tham khảo. Vì đây là một quan điểm triết lí của Nho giáo rất hay, còn nguyên giá trị. Nên ngày đầu năm mới Trung xin được viết để kính tặng thầy Nguyễn Phùng Phong và quý anh chị em đôi dòng về vấn đề này.

Như chúng ta biết, đức Khổng Tử (551 – 479 trước CN) là một tư tưởng gia xuất chúng trong lịch sử Trung Quốc. Năm 30 tuổi, ngài đã thu nhận người môn sinh đầu tiên của mình và sẵn sàng nhận dạy bất kì ai, khi đến theo học chỉ cần 10 miếng thịt khô và thực hiện được nghi lễ đòi hỏi cho việc nhập môn. Ngài dạy rằng trong sự học không có sự phân biệt giai cấp, không phân biệt kẻ giàu người nghèo và ngài là người đầu tiên truyền bá học vấn của mình vượt ra khỏi sự kiềm toả của giai cấp quý tộc.

Nho giáo (Nho học/ Đạo Khổng/ Đạo Nho) được xây dựng từ gốc đến ngọn. Lấy TU THÂN “sửa mình” làm khởi điểm, tức là con người muốn phát triển thì phải đi từ trong ra ngoài. Có hai chữ NHÂN 人 (là con người, cá nhân) và NHÂN 仁 (là lòng yêu thương, nhân từ, nhân ái). Nếu lấy từ thuần Việt “CON NGƯỜI” thì có thể luận thành NHÂN 人 là phần CON, còn NHÂN 仁 mới là phần NGƯỜI. Nếu CON được hiểu là phần vỏ bên ngoài, thì NGƯỜI chính là cái bản chất bên trong (lòng yêu thương). Cho nên muốn được người khác, xã hội tôn trọng thì phải lấy sự TU THÂN làm gốc, đặc biệt là sửa cái bên trong. Nếu cái thân mình mà không tu chỉnh được thì làm cái gì cũng thể hiện sự gian dối, lọc lừa. Còn nếu biết tu tập, sửa mình thì sẽ làm được những việc hữu ích cho mọi người.

Sau khi tu chỉnh được bản thân (có lòng yêu thương, hiếu thảo,…) thì việc TỀ GIA “xây dựng gia đình nề nếp, quy cũ” trở nên đơn giản. Gia đình chính là một xã hội nhỏ, như vậy cần phải quản lí tốt một xã hội nhỏ trước khi ra quản lí xã hội lớn hơn.

TRỊ QUỐC “điều hành, quản lí việc nước/ quốc gia”, đây chính là xã hội lớn hơn gia đình, trị quốc là việc vô cùng hệ trọng và phức tạp. Chính vì vậy trước khi TRỊ QUỐC thì cần phải làm tốt việc TU THÂN và TỀ GIA.

BÌNH THIÊN HẠ “làm cho nhân loại thái bình, yên ổn không có loạn lạc, chiến tranh”, như vậy đây là xã hội lớn nhất mà Nho giáo đề cập (là mọi nơi nói chung trên trái đất). Có thể nhìn thấy rằng lãnh đạo của một số cường quốc đang làm công việc BÌNH THIÊN HẠ.

Như vậy, từ xa xưa các bậc thánh nhân đã đúc kết được rằng xã hội bình hay loạn, thịnh hay suy cũng đều bắt đầu từ việc TU THÂN.

Trung mạn phép chỉ đề cập tới đây, không phân tích sâu hay bình luận gì thêm, dành thời gian còn lại để Tu Thân.

P/S:

Khổng Tử nói rằng: Ông từ khi mười lăm tuổi biết để tâm trí vào việc học; ba mươi tuổi có thể quyết định được vận mệnh của mình; bốn mươi tuổi thì tâm trí sáng suốt, hiểu rõ lẽ đạo; năm mươi tuổi biết được mệnh trời, lẽ hưng suy của tạo vật; sáu mươi tuổi vừa nghe là hiểu, không cần suy nghĩ lâu; đến bảy mươi tuổi thì những ước muốn trong tâm đều phù hợp với đạo trời.

Không biết bản thân đang ở giai đoạn nào, nhưng sẽ để tâm trí vào mục tiêu và cố gắng lan toả những giá trị tốt đẹp nhiều hơn nữa. Hi vọng năm nay tâm trí sáng suốt, hiểu rõ lẽ đạo để công việc được hanh thông.

Chúc quý anh chị em năm mới thật mạnh khoẻ, an vui và thành công!

Lê Văn Trung

Facebook Messenger
Chat với chúng tôi qua Zalo
Gọi ngay